Şabaniyye Çağrışımları

Dini ve milli kültürümüzde Recep ve Ramazan arasında yer alan ve hicri / kameri takvimin 8. ayı olan Şaban da mübarek/bereketli aylardan biri olduğu bilinmektedir. Şabani veya Şabaniyye o aya ait, mensup, tabi, onunla ilgili demektir. Bu yazımda bu mübarek ayın bendeki çağrışımlarını işlemek istedim.

Hürmet ve tazim gösterilen beş mübarek geceden /kandillerden dördü bu üç aylarda bulunduğu ikisinin Recep’te (Regaib-Mi’rac) birinin Şaban’da (Beraat) ve birinin de Ramazan’da (Kadir) olduğu müktesebatımız arasındadır.

Şaban ayı hürmetinden dolayı salt ismiyle anılmamış ve muazzam-mükerrem-şerif sıfatlarıyla (Şaban-ı-Muazzam- Şaban’ul-Mükerrem-Şaban-ı Şerif denilerek) da tebcil edilmiş ifadelere hürmet eklenmiş ve saygı ile anılmaya çalışılmıştır. 

Yeni dünyaya gelen çocuklara Recep ve Ramazan’da olduğu gibi bu hürmet ve bereketten istifade beklentisiyle Şaban/Şabaniye ismi de verilmiş ve yaşatılmıştır. Hatta Halveti-Şabaniye kolunun kendisine nisbet edildiği Kastamonu’lu kurucusu alim ve fazıl zatlardan şeyh Şaban-ı Veli gibi bu isimde nice ulema ve meşayıh da yer almıştır. Ayrıca mesela Şabaniye medresesi gibi mekan ismi olarak da kullanıldığını biliyoruz. 

Ne gariptir ki yapılan akademik ve bilimsel araştırmalar, 70’li yıllarda gösterime giren ve 80’li yıllarda da değişik versiyonları yayınlanan muhtelif ‘Şaban filmleri’nin yaygınlık kazanmasından sonra yıl yıl istatistikler de verilerek Şaban isminin konulmasının alabildiğine azaldığını göstermektedir. Tipleme bir çok toplumsal sorunları irdeleme çabası gibi görünse de toplum nezdinde müsbet karşılanmadığını avanak-saf-gülünç bir kişilik yansıması olarak algılandığını göstermektedir. Tabiiki tek azalma sebebi bu olamaz başka sebepler de dahil edilebilir ama yapılan araştırmalar, bir yıl içinde artan isimler ile azalan isimlerin müsbet menfi gelişmelere bağlı olaylardan etkilendiğini göstermektedir.

Öteyandan Şaban filmlerinin sayısı arttıkça etkisi de o oranda büyümüş olmalıdır. Bir internet taramasında Şaban adıyla 15 filmin gösterime girdiğini görünce şaşırdım.Bu kadar olduğunu bilmiyordum. İşte isimleri: Şaban Askerde- Gurbetçi Şaban-Katma Değer Şaban-Sosyete Şaban-Şaban Pabucu Yarım- Şen Dul Şaban-Atla Gel Şaban-Orta Direk Şaban-Şabaniye-En Büyük Şaban-Gerzek Şaban-Dokunmayın Şabanıma-Umudumuz Şaban-İnek Şaban-Şaban oğlu Şaban. 

Ayrıca film adıyla olmayıp  karakter adıyla yani Şaban rolüyle çekilen 3 filmi (Tosun paşa –Hababam Sınıfı- Hababam Sınıfı sınıfta kaldı) de bu tür etkileşimlere sebep olan filmlere eklemek gerekir diye düşünüyorum. İnşaallah Recep İvedik serisi filmler sebebiyle de Recep ismi olumsuz etkilenmez.

Tarihimizde en önemli manevi geleneklerimiz arasında bulunan ve Surre-i Hümayun alayı veya kısaca Surre alayı denen Kutsal Belde Harameyn’e (Mekke ve Medine’ye) ygönderilen yardım kervanının da bu ayda Şaban ayının ortasında Beraat gecesinde yapılan törenlerle gönderildiği kaynaklarda kaydedilir. Surre, kese veya hediye paketi diyebileceğimiz bu yardıma bazen ilk kıblemiz Mescid-i Aksa kenti Kudüs’ün de eklendiği biliniyor. Osmanlı döneminde 5 asır (Yıldırım’dan Vahdettin’e) devam eden Surre alayları uygulaması yeni kabe örtüsü, padişahın mektubu/name-i hümayunu taşıması ve hac yolu güvenliği gibi amaçlar da taşımaktaydı.

Medeniyetimizde Şaban ayı ayların efendisi Kur’an ayı Ramazan’a hazırlıkların bir kez daha gözden geçirildiği fertlerin ve ailelerin madden ve manen hazırlandığı bir ay olarak da görülmüştür.

Zihin dünyamızda farklı çağrışımlara kapı aralayan Şaban ayının ve ortasındaki Beraat gecesinin ülkemize ve milletimize hayırlar getirmesini diler, bereketlere ve huzura vesile olmasını temenni ederim.